Foto: Nicole W, CC BY-SA 4.0Wat is PA12?
PA12 (polyamide 12) is een technische kunststof uit de nylonfamilie. In 3D-printing wordt het als fijn poeder verwerkt in SLS (selectief lasersinteren) en MJF (Multi Jet Fusion). Het resultaat is een sterk, licht en taai onderdeel dat geschikt is voor prototypes én eindgebruik.
Het grote voordeel: PA12-onderdelen gedragen zich als echte kunststof onderdelen. Ze buigen een beetje voor ze breken, kunnen tegen herhaald gebruik en verdragen olie en vet. Daarom zie je PA12 in behuizingen, klemmen, scharnieren en machineonderdelen.
Typische eigenschappen van PA12
De waarden hieronder zijn typische bereiken volgens gangbare datasheets voor geprint PA12. Ze verschillen per machine, poeder en printrichting. Gebruik ze als oriëntatie, niet als ontwerpgarantie.
| Eigenschap | Typisch voor geprint PA12 |
|---|---|
| Dichtheid | ongeveer 1,0 g/cm³ |
| Treksterkte | ongeveer 45-50 MPa |
| Rek bij breuk | ongeveer 10-20 % |
| Smeltpunt | ongeveer 175-185 °C |
| Gebruikstemperatuur | -40 tot +80 °C |
| Vochtopname | laag in vergelijking met PA6 en PA66 |
| Chemische bestendigheid | goed tegen olie, vet en brandstof; minder tegen sterke zuren |
Kort samengevat: PA12 is stijf genoeg voor constructieve onderdelen, taai genoeg om niet bros te breken en maatvast omdat het weinig vocht opneemt.
SLS-PA12 of MJF-PA12?
Het materiaal is in beide gevallen PA12, maar het proces verschilt. Bij SLS versmelt een laser het poeder; bij MJF spuit een printkop een fusing agent op het poeder, waarna infraroodwarmte de hele laag versmelt. Beide technieken lopen bij Makernaut via geselecteerde partners.
| Kenmerk | SLS-PA12 | MJF-PA12 |
|---|---|---|
| Natuurlijke kleur | Wit | Grijs |
| Kleuren bij Makernaut | Wit, zwart | Grijs, zwart |
| Eigenschappen | Sterk en taai | Sterk, gelijkmatig in alle richtingen |
| Sterk punt | Witte basis, goed te verven | Geschikt voor series |
Vuistregel: kies MJF voor grijze of zwarte functionele onderdelen en series, kies SLS als het onderdeel wit moet zijn of later een lichte kleur krijgt.
Ontwerpregels voor PA12
PA12 wordt geprint in een poederbed zonder supports. Dat geeft veel vrijheid, maar een paar regels bepalen of je onderdeel goed en voordelig uit de machine komt.
Wanddikte
Een wanddikte van ongeveer 1,5 mm of meer is een veilige keuze voor stevige wanden. Dunnere details rond 1 mm lukken vaak, maar worden kwetsbaarder. Maak wanden niet onnodig dik: dikke massieve blokken kunnen bij het afkoelen vervormen en kosten meer materiaal. Een gelijkmatige wanddikte geeft het beste resultaat.
Ontsnappingsgaten voor poeder
Maak je een onderdeel hol om materiaal te besparen, voorzie dan minstens twee ontsnappingsgaten zodat het ongebruikte poeder eruit kan. Een volledig gesloten holte blijft gevuld met poeder en telt mee als materiaal. Vaak wordt een diameter van minstens 5 mm aangeraden; grotere of langere holtes hebben grotere openingen nodig.
Spelingen en bewegende delen
Omdat er geen supports zijn, kun je scharnieren en in elkaar grijpende delen in één keer printen. Laat dan voldoende speling tussen de delen, zodat het poeder ertussen weg kan en de delen niet aan elkaar versmelten. Een speling rond 0,5 mm is een gangbaar vertrekpunt.
- Gebruik ribben in plaats van massieve wanden voor stijfheid.
- Rond scherpe binnenhoeken af om spanningsconcentraties te beperken.
- Gebruik schroefdraadinzetstukken voor verbindingen die vaak open en dicht gaan.
- Lever een STEP- of goed gesloten STL-bestand aan.
Nabewerking van PA12
Na het printen worden PA12-onderdelen ontpoederd en gereinigd. Ze hebben dan een mat, licht korrelig oppervlak. Wil je meer, dan zijn er een paar gangbare stappen. Nabewerking zit niet in de vanafprijs per cm³.
- Stralen: maakt het oppervlak gelijkmatiger en iets gladder.
- Verven (dompelverven): geeft een egale kleur, het best op witte SLS-PA12. Zwart lukt op elke basis.
- Lakken of spuiten: voor een specifieke kleur of extra bescherming.
Toepassingen van PA12
- Functionele prototypes die echt getest moeten worden
- Behuizingen voor elektronica en apparaten
- Klemmen, beugels, grijpers en hulpstukken in machinebouw
- Scharnieren en klikverbindingen
- Kleine en middelgrote series eindgebruiksonderdelen
Minder geschikt is PA12 voor transparante onderdelen, voor een spiegelglad oppervlak zonder nabewerking of voor toepassingen boven de gebruikstemperatuur. Kijk dan naar SLA-hars of metaal.
Wat kost PA12?
Bij Makernaut print je PA12 in vier varianten. Alle prijzen zijn vanaf, per cm³, excl. btw en excl. nabewerking.
| Materiaal | Techniek | Vanaf |
|---|---|---|
| PA12 Grey | MJF | €0,52/cm³ |
| PA12 Black | MJF | €0,70/cm³ |
| PA12 White | SLS | €0,65/cm³ |
| PA12 Black | SLS | €0,70/cm³ |
Rekenvoorbeeld: een klem van 30 cm³ in PA12 Grey via MJF kost 30 cm³ × €0,52/cm³ = vanaf €15,60 per stuk, excl. btw en nabewerking. Volume × materiaalprijs is een vertrekpunt; je echte prijs zie je in Quotebase.